گلوی بخش خصوصی زیر تیغ بیمه و مالیات
سیمای شهری و صنعتی سازی ساختمان
در احداث بنا به خصوص برای گروههای متوسط و کمدرآمد به شکل انبوه از طریق بهرهگیری از تولید صنعتی و مزیت تکرار در این نوع از تولید است. سرعت ساخت، ارزان کردن احداث و بهرهوری از تکنولوژیهای عالیتر و بهروزتر از مزایای این روش است و البته مزایای متعدد دیگری که لااقل در این نشریه بسیار به آنها اشاره میشود و نیاز به تکرار آنها نیست.
در این مقاله از دید سکونتگاه و شهر نگاهی به زوایای دیگر این موضوع میپردازیم:
۱_ امکان ساخت مرحلهای برای گروههای کمدرآمد
در ساخت سکونتگاههای گروه کمدرآمد معمولاً امکان ساخت نهایی برای سازندگان وجود ندارد و کار را با اولین ضروریات شروع کرده و به تدریج و با فراهمشدن امکانات عالی بخشهای دیگر به بنا اضافه میشود.
امری که وقتی دولت و یا دیگر بخشهای عمومی میخواهند برای این گروهها مسکن بسازند در نظر نمیگیرند. در نتیجه مسکن در حد استطاعت که اثبات شده تنها راه مسکندار کردن گروههای کمدرآمد و با درآمد متوسط پایین است، ساخته نمیشود.
مسکنهای تولید شده بیشتر از حد استطاعت هم به چند دلیل موفق نبود و نمیتواند هم موفق باشد.
۱ – دولت و بخش عمومی به علت محدودیت مالی و همینطور ضرورت عدم عبور اقتصاد مسکن از حد معینی از درآمد ملی (حدود ۱۲%) نمیتواند همهگیر باشد (تجربه مسکن مهر و تورم شدیدی که باعث شد) و تنها به بخش کوچکی اختصاص مییابد که یک نوع بیعدالتی دیگر است.
۲ – همین گروه کوچک هم عملاً نمیتوانند مسکن رانتی را حفظ نمایند. زیرا اگر درآمد آنها زیر مقدار لازم برای هزینههای ضروریتر مثل خوراک، درمان و دیگر ضرورتها باشد و مسکنی که دریافت کردهاند بسیار بیشتر در این درآمد بتواند فروخته شود و یا اجاره داده شود.
به طور عقلانی این گروهها ترجیح میدهند که خانه خود را واگذار کرده و با هزینه کمتری خانهای فراهم آورند و تفاوت را صرف هزینههای ضرورتتر نمایند.
تجربه کوی ۱۳ آبان که ظرف ۶ سال ۹۴% ساکنان آن خانههای خود را به گروه درآمدی بالاتری واگذار نمودند، نمونهای از این گونه رفتار است.۱
درحالیکه اگر این واحدها در مرحله اول به شکل چهارستون و یک سقف و یک دستشویی ساخته میشود و تکمیل آن به بعد موکول میشد این اضافه ارزش در آن شکل نگرفته و بنابراین گروه هدف باقی میماند.
از مشکلات این روش ساختوسازهای ناهمگون و ناپایدار است که صنعتیسازی این جا میتواند کمک شایانی بنماید. یعنی با عرضه وسیع قطعات ضروری برای گسترش بنا در واحدهایی در همان مجموعهها اسکان ساخت مرحلهای فراهم میشود. آن هم با قطعاتی صنعتی، ارزانتر و مقاومتر.
۲_ امکان تحول سکونتی در گروه متوسط و متوسط پایین درآمدی
در گروههای متوسط و متوسط پایین نیز این عمل از طرق دیگر میتواند ممکن شود.
در گروههای متوسط پایین میتواند با ساخت مباحث پایهای شروع شود. نصب درب گنجهها، افزایش کابینت آشپزخانه و دیگر ملزومات بنا به تدریج در آینده تکمیل گردد که مسکن اولیه در حد استطاعت میسر شود.
برای مثال یک خانواده جوان که احتیاج فقط به یک اتاق خواب دارند در صورت ساخت مرحلهای میتوانند یک سالن بزرگ و یک اتاق خواب داشته باشند.
با ساخت صنعتی میتوان طراحی به گونهای باشد که به محض تولد فرزند، با نصب قطعات صنعتی پیشساخته شده یک اتاق خواب در سالن اضافه شود و احتمالاً اتاقی دیگر.
با پیر شدن خانواده و خروج فرزندان دوباره میتواند سالن را بزرگ کرد. یا پنجره بالکنها با ساخت صنعتی بتواند روی ریلی حرکت نماید و هر وقت که بالکن استفاده نمیشود به راندن پنجره به جلو به مساحت اتاق نشیمن اضافه شود و برعکس.
3_ معضل بزرگ انبوهسازی در سیمای شهر
بزرگترین مشکل انبوهسازی، احداث تعداد زیادی ساختمانهای یکسان و یک شکل در یک قطعه زمین بزرگ و یا بلوک شهری است.
کسالت ناشی از این امر ساکنان را در طولانی مدت با مشکلات روحی زیادی از جمله افسردگی مبتلا مینماید.
در یک شهرک صنعتی با انبوهی از آپارتمانهای چهارطبقه یکسان ناگهان یک دختر جوان که به موضوعی خندیده بود خندهاش بند نمیآید. اجباراً به پزشک مجموعه مراجعه میشود، در حین معاینه پزشک دختر خود هم شروع به خندیدن مینماید و خندهاش بند نمیآید و بعد به کل دختران جوان مجموعه تسری یافت که نمونه خیلی شدید این نوع کسالت ناشی از هم شکلی ابنیه در انبوهسازی است و نمونههای دیگر شاید به این شدت مشاهده نشود، ولی عملاً از موجبات آسیب روحی با سکونت در این نوع از مجموعهها است.
مسکن مهر پرند
۴_ برای حل مشکل یکسانسازی در ساختوسازهای انبوه چه باید کرد؟
در انبوهسازیها با استفاده از تغییراتی که اقدامات زیر میتواند حاصل نماید، میتوان بهره برد:
۱ – از چند الگو استفاده شود و این الگوها به شکل متنوع کنار هم قرار گیرند.
۲ – تنوع در سنگ یا رنگآمیزی بنا
۳ – تنوع در قرارگیری بالکنها
۴ – تنوع در اندازه پنجرهها
۵ – تعیین سایهبانهای متفاوت
۶ – اختصاص جعبه گلهای متفاوت
نمونههایی از تنوعبخشی در دنیا
کانادا: قطعات یکسان ولی با چینشهای متفاوت
اسلوونی: فرم یکسان ولی هر بالکن با زاویه خاص خودش. به علاوه استفاده از رنگ های متفاوت در فرم های یکسان .
آلمان و هلند: بلوکهایی با بخش پایه مشترک و تنوع نماها با رنگهای فرضی مصالح متفاوت. پلهها و بالکنهای متفاوت .
۷۱۲ واحد کوچک در ساختمان جام جم هست .
۵_ اشتباهات طراحی در مجموعه هایی با چند بلوک ساختمانی هم شکل
یکی از مهمترین اشتباهات انبوه سازی ، همشکل قرار دادن تعددی ساختمان یک شکل و یک اندازه در کل مجموعه است و نه به دلایل سیما سازی و کسالت آوری بلکه اصولاً به علت اشتباه در طراحی .
تصور شود که یک زمین بزرگ ۴۹ واحد یکسان در هفت ردیف و ستون احداث شده باشند .
این امر اصولاً دارای اشتباه در طراحی است. مگر ممکن است واحدهایی که در غرب قرار دارند و نور غرب میگیرند با باقی که در غرب خود یک ردیف بنا قرار دارند و اشعه ناخوشایند غرب را سد میکند یکسان طراحی شده باشند یا با شدت کمتری از این در واحد های شرقی .
آیا ابنیهای که در جنوب هستند با دیگر واحدها که در جنوب آنها یک ردیف ساختمان قرار دارد میتواند پنجرههای یکسان داشته باشند.
آیا واحدهایی که چهار سمت آنها یک بنای دیگری است میتواند با واحدهایی که یک یا دو سمت آنها به فضای باز دید دارد میتواند نورگیریهای یکسان داشته باشند.
موضوعی که مسکنهای مهر را کاملاً کسالتآور نموده و سیمای شهری نامناسبی را برای شهرها ساختهاند.
که میشد با یکی یا چند روش از روشهای فوق مثلاً استفاده از چند الگو به جای یک الگو آنها را مناسبتر ساخت. حتی اگر همان هزینه طراحی چند الگو اگر قابلتحمل نبود. با کارهای سادهتری میشد سیمای آنها را تغییر داد .
مثلاً:
تغییر شکل یا اندازه پنجرههای غربی و شرقی
تغییر رنگ در ابنیه
تغییر شکل ظاهری با اقدامات کم هزینه مثلاً تغییر ارتفاع دستاندازهای بام.
تصویر شماتیک بالا از پنج واحد جوار هم در شهر جدید پرند است که با یکسانی نظم ملالتآور سربازخانهای را تداعی مینماید.
در نما از دو رنگ استفاده شده به سادگی و با هزینهای فوقالعاده ناچیز میشد، با تغییر مکان دو رنگ در نما و بلندکردن دستانداز دو واحد کناری و قوسیکردن دستانداز در واحد مرکزی و یکی دو اتصال باریک ابنیه به یکدیگر، به آنها حس یکپارچگی و تنوع را بخشید، تصویر پائین.
این اقدام در هر چند واحد جوار هم به اشکال دیگر میتوانست این مجموعه مسکن مهر ملالآور را به مجموعهای متنوع و شاد بدل نماید.
دیدگاهتان را بنویسید