کف واقعی هزینه ساخت در تهران زیر ۵۰ میلیون تومان نیست
به گزارش نبض نیوز: تابستانهای داغ برای صنعت ساختمان و شبکه برق ایران به یک مسئله اقتصادی تبدیل شدهاند. هرچه دمای هوا بالاتر میرود، ساختمانهایی که برای شرایط اقلیمی جدید طراحی نشدهاند، بیشتر به کولر و تجهیزات سرمایشی وابسته میشوند و این وابستگی، در روزهای اوج مصرف، فشار بیشتری به شبکه برق وارد میکند. گزارش مرکز پژوهشهای مجلس با عنوان «راهکارهای معماری و شهرسازی برای تهویه و خنکسازی شهرها» نشان میدهد بخشی از پاسخ به این بحران را باید در خود ساختمانها جستوجو کرد؛ از رنگ و جنس بام گرفته تا نحوه استقرار ساختمان، مسیر جریان هوا، فضای سبز و استانداردهای ساخت.
بر اساس این گزارش، میانگین دمای هوای ایران در نیمقرن گذشته حدود ۲ درجه سانتیگراد افزایش یافته و در برخی شهرها دمای بالای ۵۰ درجه ثبت شده است. خاورمیانه و شرق مدیترانه نیز با سرعتی نزدیک به دو برابر میانگین جهانی در حال گرمشدن هستند. هرچه هوای بیرون گرمتر باشد، بار سرمایشی ساختمان افزایش پیدا میکند و تجهیزات تهویه باید مدت بیشتری کار کنند.
در تابستان ۱۴۰۴، اوج مصرف برق کشور از ۸۵ هزار مگاوات عبور کرد؛ سطحی که گزارش، استفاده گسترده از تجهیزات سرمایشی را یکی از عوامل مهم آن میداند. ساختمانی که در برابر گرما عملکرد مناسبی ندارد، برای خنک ماندن برق بیشتری مصرف میکند و در مقیاس میلیونها واحد مسکونی و تجاری، این مصرف اضافی به مسئلهای برای کل شبکه برق تبدیل میشود.
این وضعیت یک چرخه معیوب ایجاد میکند: افزایش دما، مصرف سرمایشی را بالا میبرد؛ افزایش مصرف، فشار بر شبکه برق را بیشتر میکند و تولید بیشتر برق حرارتی نیز میتواند به افزایش انتشار گازهای گلخانهای و تشدید گرمایش منجر شود. بر این اساس، اصلاح الگوی ساختوساز میتواند بخشی از راهحل بحران برق تابستانی نیز باشد.
بام ساختمان؛ بخشی از مشکل
یکی از راهکارهایی که مرکز پژوهشهای مجلس مورد توجه قرار داده، استفاده از مصالح و سطوح بازتابنده در ساختمانها است. بامهای روشن و مصالحی که بخش بیشتری از تابش خورشید را بازمیتابانند، میتوانند میزان گرمای جذبشده توسط ساختمان را کاهش دهند. بر اساس یافتههای گزارش، بامهای روشن میتوانند حدود ۱۷ درصد در کاهش نیاز سرمایشی و انرژی داخل ساختمان مؤثر باشند. در تهران نیز افزایش بازتابندگی بامها در گرمترین ماه سال، کاهش دمای متوسط سطح بام را تا ۸ درجه سانتیگراد نشان داده است.
عایقکاری مناسب، سایهاندازی پنجرهها، انتخاب مصالح متناسب با اقلیم و استفاده از پوششهای گیاهی در بامها نیز میتواند از شدت گرمای واردشده به ساختمان کم کند. تجربه شیکاگو که در گزارش آمده، نشان میدهد دمای سطح یک بام سبز در یک روز تابستانی حدود ۲۱ درجه سانتیگراد بوده، در حالی که بام معمولی مجاور آن به حدود ۴۰ درجه رسیده است.
مبحث ۱۹، یک جای خالی بزرگ
یکی از نکات مهم گزارش، توجه به مقررات ساختمانی است. مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان عمدتاً با هدف بهینهسازی مصرف انرژی و کنترل مصرف در ساختمانها تدوین شده، اما گزارش مرکز پژوهشها معتقد است در شرایط فعلی، الزامات مربوط به کنترل گرمای تابستان و کاهش بار سرمایشی نیازمند توجه بیشتری است.
بخش بزرگی از ساختمانهای جدید همچنان برای مقابله با گرما به تجهیزات مکانیکی متکی هستند. اگر ساختمان از ابتدا با عایق مناسب، مصالح بازتابنده، سایهبان، پنجره مناسب و طراحی اقلیمی ساخته شود، بخشی از نیاز به سرمایش مکانیکی کاهش پیدا میکند. گزارش پیشنهاد میکند وزارت راه و شهرسازی در بازنگری مبحث ۱۹، موضوعاتی مانند مصالح بازتابنده، عایقکاری مؤثر و سایهاندازی پنجرهها را با جدیت بیشتری وارد الزامات ساختمانی کند.
بلندمرتبهسازی و مسئلهای به نام مسیر باد
نحوه ساختوساز در مقیاس محله و شهر نیز بر دمای محیط و امکان تهویه طبیعی اثر دارد. تراکم بالا، ساختمانهای بلند و خیابانهای باریک میتوانند مسیر حرکت باد را مسدود کنند و مانع خروج گرمای انباشتهشده از شهر شوند.
مرکز پژوهشهای مجلس با اشاره به تجربه شهرهایی مانند اشتوتگارت، بر حفظ «کریدورهای باد» تأکید میکند؛ مسیرهایی که باید امکان ورود جریان هوا به بخشهای مختلف شهر را فراهم کنند. در ایران نیز میتوان ظرفیتهایی مانند مسیلها، بستر رودخانههای خشک و برخی محورهای شرقی ـ غربی را در طراحی شهری بهعنوان مسیرهای تهویه مورد توجه قرار داد. در چنین نگاهی، نحوه استقرار هر پروژه ساختمانی میتواند بر شرایط حرارتی اطراف نیز اثر بگذارد.
راهکار مقابله با گرما نیز برای همه ساختمانهای ایران یکسان نیست. در شهرهای گرم و مرطوب جنوبی مانند بندرعباس، بوشهر و چابهار، رطوبت بالا نیز باید مدیریت شود. باز نگهداشتن مسیر نسیم دریا، ایجاد سایه، استفاده از نما و بامهای بسیار روشن و بهکارگیری سامانههای هوشمند رطوبتزدایی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در فلات گرم و خشک مرکزی، از جمله یزد، کرمان و شیراز، راهکارها متفاوت است. دیوارهای ضخیم با ظرفیت حرارتی بالا، استفاده از گیاهان بومی کمآببر، احیای قناتها و مسیرهای آب و هدایت هوای خنک شبانه از ارتفاعات میتواند بخشی از پاسخ باشد.
این همان نقطهای است که «معماری سنتی ایران» دوباره اهمیت پیدا میکند. بادگیرهای یزد، حیاطهای مرکزی، آبنماها، ایوانهای سایهدار، ساباطها و دیوارهای ضخیم خشتی، مجموعهای از راهکارهای اقلیمی بودند که پیش از ورود سیستمهای سرمایشی، ساختمان را با محیط سازگار میکردند.
شهر هم باید خنک ساخته شود
گرما فقط از بام و دیوار ساختمان وارد نمیشود. آسفالت و بتن نیز تابش خورشید را جذب و گرما را در خود ذخیره میکنند. کمبود پوشش گیاهی نیز توان طبیعی شهر برای خنکشدن را کاهش میدهد. نتیجه، شکلگیری «جزیره گرمایی شهری» است؛ وضعیتی که در آن مناطق متراکم شهری از اطراف خود گرمتر میشوند و حتی پس از غروب خورشید، گرمای ذخیرهشده را پس میدهند.
گزارش مرکز پژوهشها، ایجاد فضاهای سبز، پارکها و کریدورهای سبز را یکی از راهکارهای کاهش این اثر میداند. تجربه مدئین نیز نشان داده است که ایجاد کریدورهای سبز و پارکهای کوچک میتواند میانگین دمای هوای شهر را حدود ۲ درجه سانتیگراد کاهش دهد. در شهرهای خشک، استفاده از چمن و گونههای پرمصرف آبی راهحل پایداری نیست و باید به سمت پوششهای بومی و کمآببر حرکت کرد.
بحران گرما در نهایت، مرز میان سیاست ساختمانی و سیاست انرژی را از بین میبرد. ساختمانی که در طراحی آن اقلیم نادیده گرفته شده، برای تأمین آسایش ساکنان به انرژی بیشتری نیاز دارد و وقتی این الگو در مقیاس شهری تکرار شود، فشار آن به شبکه برق منتقل میشود.
مرکز پژوهشهای مجلس پیشنهاد میکند یک سند ملی مستقل برای مدیریت گرمای شهری تدوین شود؛ سندی که اهداف کمی و زمانبندیشده داشته باشد و اصلاح استانداردهای ساختمانی، پایش دمای شهری، مشوقهای مالی برای بامهای سبز و مصالح خنک و آموزش مدیران شهری را در بر بگیرد.
راهکارها نیز قرار نیست همه در افق بلندمدت اتفاق بیفتند. در یک تا دو سال میتوان اقداماتی مانند توسعه درختکاری، خنکسازی بامهای عمومی و ایجاد سایه در ایستگاههای اتوبوس را اجرا کرد. در افق سه تا پنج سال، توسعه کمربندهای سبز، نوسازی حملونقل عمومی و آزمایش آسفالتهای خنک امکانپذیر است. در افق پنج تا ۱۵ سال نیز بازنگری کامل طرحهای شهری با محوریت اقلیم میتواند در دستور کار قرار گیرد.
در واقع، ساختمان مقاوم در برابر گرما فقط ساختمانی نیست که کولر قویتری داشته باشد. ساختمان تابآور ساختمانی است که از ابتدا طوری طراحی شده باشد که کمتر گرما بگیرد، کمتر برق مصرف کند و کمتر به شبکه برق وابسته باشد. اگر تابستانهای ایران قرار است گرمتر شوند، ادامه ساختوساز با الگوی گذشته، هزینه این گرما را از داخل واحد مسکونی به قبض برق و از قبض برق به شبکه انرژی منتقل خواهد کرد.
دیدگاهتان را بنویسید