کف واقعی هزینه ساخت در تهران زیر ۵۰ میلیون تومان نیست
به گزارش نبض نیوز؛ در زمان بحران، شهر فقط به راهی برای جا به جایی مردم نیاز ندارد؛ باید بتواند جمعیت را مدیریت کند، مسیرهای امن برای تردد داشته باشد و در صورت اختلال در زیر ساخت های سطح زمین، امکان ادامه زندگی را فراهم کند. همین جا است که مترو از یک وسیله حمل و نقل عمومی فراتر می رود و به یکی از زیر ساخت های مهم تاب آوری شهری تبدیل می شود. اما آیا همین شبکه زیرزمینی می تواند در شرایط جنگی نقش پناهگاه عمومی را هم ایفا کند؟ پاسخ به این پرسش، آن قدر ها که به نظر می رسد ساده نیست؛ زیرا مترو برای جا به جایی طراحی شده، نه اسکان جمعیت.
علیاصغر صلواتی، مشاور شهردار کرج و مدیرعامل پیشین سازمان حملونقل ریلی و معاون سابق حملونقل و ترافیک شهرداری کرج، معتقد است مترو را نباید صرفاً یک پروژه حملونقلی دید؛ این شبکه زیرزمینی میتواند یکی از مهمترین ابزارهای تابآوری شهرها در برابر بحران باشد. با این حال، به گفته وی، استفاده از مترو بهعنوان پناهگاه عمومی در شرایط جنگی، با محدودیتهای جدی روبهرو است و نباید ظرفیت مترو با کارکرد پناهگاه اشتباه گرفته شود.
صلواتی با اشاره به ظرفیت بالای مترو در جابهجایی جمعیت گفت برخی خطوط متروی تهران امکان جابهجایی حدود ۳۰ هزار نفر در ساعت را دارند؛ ظرفیتی که در مقایسه با سایر شیوههای حملونقل عمومی، اهمیت مترو را روشن میکند. برای نمونه، ظرفیت یک مسیر در شرایط استاندارد حدود یکهزار و ۸۰۰ وسیله نقلیه در ساعت در نظر گرفته میشود و با افزایش این عدد، سطح خدمت مسیر بهشدت افت میکند. در چنین شرایطی، مترو میتواند حجم بزرگی از جابهجایی را با قابلیت برنامهریزی بسیار بیشتری انجام دهد.
از نگاه وی، همین قابلیت برنامهریزی یکی از عناصر اصلی تابآوری شهری است. مدیران شهری میتوانند جابهجایی جمعیت با مترو را از ساعت و نقطه مشخصی برنامهریزی کنند؛ امکانی که در سطح زمین و در شرایط اختلال ترافیکی، بسیار دشوارتر است. به همین دلیل، صلواتی تأکید دارد که مترو نباید صرفاً به دنبال شهر ساختهشده حرکت کند، بلکه میتواند در شکلدهی به ساختار شهر نیز نقش داشته باشد. به بیان دیگر، توسعه مترو باید بخشی از برنامهریزی شهری باشد، نه پروژهای که پس از شکلگیری شهر به آن اضافه شود.
مترو پناهگاه عمومی نیست
با این حال، ورود بحث تابآوری به حوزه جنگ، پرسش دیگری را مطرح کرده است: آیا مترو میتواند بهعنوان پناهگاه مورد استفاده قرار گیرد؟ صلواتی پاسخ میدهد که مترو اساساً برای حملونقل طراحی شده و در وضعیت فعلی، ظرفیت محدودی برای چنین استفادهای دارد.
به گفته وی، سازه مترو در برابر بسیاری از حملات متعارف از ایمنی مناسبی برخوردار است، اما این به معنای آن نیست که ایستگاهها برای اسکان جمعیت گسترده طراحی شدهاند. بخش قابل توجهی از فضای ایستگاهها در اختیار تأسیسات است و فضای باقیمانده نیز برای پذیرش جمعیت در شرایط عادی حملونقل طراحی شده است. حتی ظرفیت تهویه ایستگاهها نیز متناسب با همین کارکرد تعریف شده؛ هوای تازه وارد ایستگاه میشود و هوای مصرفشده خارج میشود، اما این سیستم برای اسکان شبانهروزی جمعیت طراحی نشده است.
صلواتی همچنین به نبود زیرساختهای ضروری اشاره میکند. در شرایط عادی نیز سرویسهای بهداشتی ایستگاههای مترو برای مسافران پیشبینی نشده و امکانات موجود عمدتاً برای کارکنان است. بنابراین، تبدیل ایستگاه به محل اسکان ۲۴ ساعته، مستلزم تأمین مجموعهای از خدمات و تجهیزات است که هزینه قابل توجهی خواهد داشت.
او با اشاره به هزینه بالای ایجاد فضای زیرزمینی میگوید هر مترمربع فضای قابل استفاده در عمق زمین، به دلیل نیاز به اجرای سازه نگهبان و تحمل بار سازههای بالای ایستگاه، هزینه بسیار بیشتری نسبت به ایجاد فضای مشابه روی زمین دارد. بنابراین، اگر هدف ایجاد پناهگاه برای جمعیت باشد، باید پیش از هر اقدامی، هزینه و فایده استفاده از مترو با گزینههای دیگر مقایسه شود.
پناهگاههای مستقل؛ گزینهای کمهزینهتر
از دید صلواتی، یکی از گزینههای قابل بررسی، ایجاد پناهگاههای مستقل در نزدیکی محل زندگی مردم است؛ فضاهایی که میتوانند در عمق مناسب، با چند مسیر خروجی و سیستم تهویه طراحی شوند و حتی ورودی آنها به شبکه مترو متصل باشد. او معتقد است ایجاد چنین فضاهایی میتواند بسیار کمهزینهتر از تجهیز ایستگاههای موجود برای اسکان گسترده باشد.
به گفته وی، حتی در ساختمانهای موجود نیز میتوان با اقداماتی نسبتاً ساده، سطح ایمنی ساکنان را افزایش داد. او بر آموزش مردم و ایمنسازی ساختمانها تأکید میکند و معتقد است بخش بزرگی از ساختمانهای جدیدتر شهر، با تمهیدات مناسب، قابلیت افزایش ایمنی در برابر حوادث را دارند. براین اساس، پناهگاهسازی نباید صرفاً به معنای هدایت جمعیت به مترو تلقی شود.
صلواتی همچنین میان «پدافند غیرعامل در مترو» و «استفاده عمومی از مترو بهعنوان پناهگاه» تفاوت قائل میشود. به گفته او، پدافند غیرعامل در مترو برای حفاظت از افرادی است که در زمان وقوع حادثه در داخل شبکه حضور دارند؛ این موضوع با تبدیل مترو به پناهگاه عمومی برای جمعیتی که در شرایط عادی از مترو استفاده نمیکنند، تفاوت اساسی دارد.
سفارش تحقیق به بخش خصوصی
صلواتی در ادامه پیشنهاد میکند انجمنهای تخصصی حوزه مترو، از جمله انجمن سازندگان و پیمانکاران مترو، برای بررسی این موضوع وارد عمل شوند. به اعتقاد او، چنین مسئلهای باید به شکل یک پروژه مشخص و قابل سفارش تعریف شود تا مشاوران و سازندگان بتوانند راهکارهای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت ارائه دهند.
وی تصریح کرد: تجربه کشورهای دیگر در زمینه پناهگاهسازی وجود دارد و با جمعآوری و بومیسازی این تجربیات، میتوان سریعتر به راهکار رسید. حتی پناهگاههای قابلحمل و قابل استقرار در نقاط مختلف شهر نیز میتوانند یکی از گزینهها باشند؛ فضاهایی که در زمان بحران، دسترسی مردم به محل امن را بدون نیاز به جابهجایی گسترده در سطح شهر فراهم کنند.
صلواتی در پایان، مسئله اصلی را فراتر از جنگ می داند و بر باز تعریف جایگاه مترو در مدیریت شهری تأکید می کند. از نگاه او، حمل و نقل عمومی و شخصی نباید در برابر یکدیگر قرار گیرند؛ در هسته مرکزی شهر، حمل و نقل عمومی باید نقش پر رنگ تری داشته باشد و هرچه از مرکز فاصله می گیریم، می توان برای حمل و نقل شخصی نقش بیشتری در نظر گرفت. به باور او، یکی از اهداف چنین بحث هایی باید باز تعریف نقش مترو و استفاده بیشتر مدیران شهری از این زیرساخت برای حل مسائل و افزایش تاب آوری شهر باشد.
دیدگاهتان را بنویسید