از رکود تا بازآفرینی ؛ اتاق فکر گذر از بحران در صنعت ساختمان

از رکود تا بازآفرینی؛ اتاق فکر گذر از بحران در صنعت ساختمان

به گزارش نبض نیوز، جلسه اتاق فکر «گذر از بحران» در صنعت ساختمان چهارشنبه ۶ اسفند با حضور جمعی از اعضای انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان و فعالان این حوزه برگزار و ضمن تحلیل وضعیت اقتصادی و تبعات جنگ، سه محور مالی، عملیاتی و ساختاری صنعت ساختمان را بررسی و مجموعه‌ای از راهکارهای عملی برای عبور از شرایط بحرانی و ورود به دوره بازسازی کشور تدوین کردند.

در این جلسه تأکید شد که صنعت ساختمان، هم‌زمان با مواجهه با رکود عمیق و کاهش قدرت خرید جامعه، باید خود را برای موج بازسازی پس از جنگ آماده کند؛ موجی که اگر بدون برنامه‌ریزی و اصلاح ساختارها آغاز شود، می‌تواند بحران‌های جدیدی در پی داشته باشد.

۱. حوزه مالی؛ از رکود و بی‌اعتمادی تا طراحی مدل‌های جدید تأمین مالی

در بخش مالی، حاضران با اشاره به خروج قشر متوسط از بازار مسکن، سخت شدن فروش واحدها، توقف سرمایه‌گذاری و کاهش شدید پروژه‌های عمرانی و غیرعمرانی، وضعیت فعلی را «ترکیبی از رکود، بی‌ثباتی قیمت و کاهش پیش‌بینی‌پذیری» توصیف کردند.

از جمله مسائل مطرح‌شده در این بخش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• صفر شدن سرمایه‌گذاری در بسیاری از حوزه‌ها و نگاه جزیره‌ای به صنعت ساختمان

• افزایش هزینه‌های ساخت بر مبنای نرخ‌های بالای ارز در حالی‌که فروش بر پایه نرخ‌های بسیار پایین‌تر اتفاق می‌افتد

• کاهش مشتریان خدمات مهندسی (طراحی، سازه، تأسیسات، نظارت)

• تاخیر در پرداخت‌ها، عدم وصول مطالبات، چک‌های برگشتی و مناقصات غیرمنصفانه

• رویکرد صرفاً مالیاتی و بیمه‌ای دولت بدون همراهی در توسعه و بدون تأمین مالی کافی

با این حال، فضای جلسه صرفاً انتقادی نبود و مجموعه‌ای از راه‌حل‌های مشخص و اجرایی روی میز قرار گرفت. مهم‌ترین محورهای پیشنهادی عبارت بودند از:

• حرکت از دارایی‌های صرفاً فیزیکی به سمت دارایی‌های نامشهود و برندینگ؛ استفاده از اعتبار حرفه‌ای و تخصص برای جذب سرمایه

‌ فروش متری و جمع‌آوری سرمایه‌های خرد به‌عنوان مدلی برای مشارکت گسترده‌تر مردم در پروژه‌ها

• ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر VC و صندوق پشتیبانی صنعت احداث زیر نظر انجمن

• استفاده از اعتبارات مالیاتی شرکت‌ها برای شکل‌گیری صندوق حمایتی

• پیگیری مدل‌های نوآورانه مانند «هتل–مسکن» برای واحدهای کم‌متراژ در شرایط اسکان موقت و بازسازی

ی تمرکز بر پروژه‌های کوچک و کوتاه‌مدت، خروج تدریجی از پروژه‌های بزرگ و پرریسک

• تغییر استراتژی از توسعه به بقا و مدیریت هوشمند نقدینگی

• تقویت صادرات کالا و خدمات مهندسی به کشورهایی مانند عراق برای جبران رکود داخلی

ل تنوع‌بخشی به منابع درآمد و کاهش وابستگی به پروژه‌های دولتی

• محاسبات مالی بر پایه ارز خارجی برای افزایش دقت و کاهش ریسک

حاضران تأکید کردند که بدون ابزارهای نوین مالی، صندوق‌های تخصصی و مدل‌های مشارکت جدید، صنعت ساختمان در دوره بازسازی آینده نیز با کمبود نقدینگی و بحران اعتماد مواجه خواهد بود.

۲. حوزه عملیاتی؛ از زنجیره تأمین متلاطم تا چابکی در عملیات و استفاده از فرصت صادرات

در محور عملیاتی، حاضران با اشاره به بی‌ثباتی قیمت مصالح، نبود برنامه‌ریزی درست در زنجیره تأمین، کمبود نیروی انسانی ماهر و جایگزینی مهندسان مشاور واقعی با امضافروشی، وضعیت موجود را «ناپایدار و پرریسک» توصیف کردند.

برخی چالش‌های کلیدی این حوزه عبارت بود از:

• فقدان مارکت‌پلن و نیازسنجی واقعی؛ تولید و ساخت بر اساس سلیقه و رابطه

• نبود بودجه عمرانی مشخص در سال‌های اخیر

• محدودیت‌های ثبت سفارش و تخصیص ارز برای مواد و تجهیزات

• کاهش قدرت برنامه‌ریزی بلندمدت به‌دلیل نوسانات شدید اقتصادی

در مقابل، راهکارهای عملیاتی بر چابک‌سازی، هم‌افزایی و نگاه منطقه‌ای استوار بود، از جمله:

• استفاده از درآمدهای ناشی از صادرات برای ادامه حیات در بازار داخلیِ در رکود (به‌ویژه تمرکز بر بازار عراق)

• تقویت همکاری و همدلی با پیمانکاران در شرایط دشوار و تعریف قراردادهای تهاتری برای کاهش فشار نقدی

و مدیریت هوشمند موجودی‌ها و زنجیره تأمین و بازنگری فرایندهای داخلی با هدف افزایش بهره‌وری

• تصمیم‌گیری‌های کوتاه‌دوره، روزانه و مبتنی بر ارتباط مستقیم با مشتریان

‌ اولویت دادن به مدیریت منابع انسانی در شرکت‌های مهندسی؛ حفظ امید، انگیزه و انرژی تیم‌ها

• ایجاد شرکت‌های تعاونی، مدل‌های ساختمانی متری و توکنایز کردن سهم‌ها به‌عنوان روش‌های نوین مشارکت

• ایجاد کمیته‌های همفکری برای تمرکز منابع و مدیریت نقدینگی در سطح انجمن

• تقویت اعتماد میان کارفرما و پیمانکار و مطالبه تسهیل تجارت خارجی و اصلاح آیین‌نامه‌ها

جمع‌بندی این بخش آن بود که در دوره بازسازی، سرعت عمل بدون برنامه‌ریزی و بدون تکیه بر روش‌های صنعتی، خود به بحران تبدیل خواهد شد؛ بنابراین، اصلاح امروز زنجیره تأمین و فرایندهای عملیات، پیش‌شرط موفقیت فردای بازسازی است.۳. حوزه ساختاری؛ ساختن زیرساخت تاب‌آور برای دوران پس از بحران
در بخش ساختاری، اعضا مجموعه‌ای از ریسک‌های سیستماتیک را برشمردند؛ از جمله:
• ناپایداری قیمت مصالح، دستمزد و مجوزها
• بی‌توجهی به نقش مشاوران واقعی در تصمیم‌سازی
• عدم ثبات سیاسی و اقتصادی و افزایش ریسک فعالیت اقتصادی
• دشواری حفظ نیروی انسانی متخصص
برای پاسخ به این وضعیت، رویکرد جلسه از «واکنش کوتاه‌مدت» به سمت طراحی ساختارهای پایدار و تاب‌آور معطوف شد. اهم پیشنهادها در این بخش:
• تشکیل هسته‌های کوچک و چابک در شرکت‌ها برای پیشبرد امور کلیدی
‌ برون‌سپاری هدفمند با قراردادهای جزئی و همکاری نزدیک برای کاهش هزینه‌ها
• انتقال منظم مسائل از طریق تشکل‌ها به دولت و تبدیل صداهای پراکنده به مطالبه ساختاری
• توسعه دورکاری امن، تقویت امنیت اطلاعات و حفاظت فیزیکی و روانی همکاران
• پرداخت به‌موقع حق‌الزحمه‌ها برای حفظ انگیزه و امنیت شغلی
• بهینه‌سازی ساختار، فرایند و نیروی انسانی و تمرکز بر مشتریان وفادار
• تصمیم‌گیری داده‌محور و پرهیز از تصمیم‌سازی بر اساس فضای رسانه‌ای
• تعریف پروژه‌های سرمایه‌گذاری ۵ ساله با چشم‌انداز ۱۰ ساله
• ایجاد «تکنوپارک صنعت ساخت» در تهران و مراکز استان‌ها برای هم‌افزایی فناورانه
• توجه به ذائقه و نیازهای واقعی مردم، ابعاد اجتماعی و فرهنگی ساختمان‌ها
• تقسیم پروژه‌های بزرگ به پروژه‌های کوچک‌تر برای کاهش ریسک
• بازآفرینی شرکت‌ها، تقویت حاکمیت شرکتی و انجام کامل رسالت انجمن در صنعت احداث
• تشکیل «کمیته سلامت صنعت ساخت» برای تزریق امید، رصد وضعیت و پیشگیری از فرسودگی فعالان

جمع‌بندی
این نشست تلاشی بود برای تبدیل بحران‌های مالی، عملیاتی و ساختاری فعلی به یک نقشه راه برای دوران بازسازی پس از جنگ. حاضران تأکید کردند که:
• بدون اصلاح مدل‌های مالی، عملیاتی و ساختاری امروز، گذر از بحران فردا نه فرصت، بلکه منبع بحران‌های جدید خواهد شد.
• نقش انجمن‌ها در سازمان‌دهی این تغییر، هم‌افزایی بین بازیگران و پیگیری مطالبات ساختاری، نقشی کلیدی و غیرقابل جایگزین است.
این گزارش می‌تواند به‌عنوان مبنای تدوین «برنامه عمل انجمن برای گذر از بحران و ورود به دوران بازسازی» مورد استفاده قرار گیرد.