کف واقعی هزینه ساخت در تهران زیر ۵۰ میلیون تومان نیست
به گزارش نبض نیوز؛ تابآوری شهری فقط به ساخت پناهگاه و مقاومسازی سازهها خلاصه نمیشود. شهری که جمعیت و فعالیت اقتصادی خود را در چند نقطه متراکم کرده باشد، حتی اگر زیرساختهای مقاومی در اختیار داشته باشد، در زمان بحران با ریسک بیشتری روبهرو خواهد بود. در همین راستا، پیروز حناچی، استاد دانشگاه و شهردار سابق تهران معتقد است مترو باید در کنار کارکرد حملونقلی خود، بهعنوان ابزاری برای توزیع جمعیت و افزایش تابآوری کلانشهر نیز دیده شود.
حناچی در بررسی تجربه ایران از جنگ هشتساله گفت مفهوم پناهگاه در آن دوره با شرایط امروز تفاوت داشت. در سالهای ابتدایی جنگ، تهدید اصلی موج انفجار و ترکش بود و پناهگاههای ساختهشده در میادین، دانشگاهها و سایر فضاهای عمومی نیز عمدتاً برای مقابله با همین تهدیدها طراحی شدند. اما به گفته وی، نوع جنگ تغییر کرده است. بمبهای سنگرشکن و تسلیحات دقیق امروز میتوانند در عمق زیادی نفوذ کنند و در صورت هدف قرار گرفتن مستقیم یک نقطه، حتی سازههای بتنی سنگین نیز مصونیت مطلق ایجاد نمیکنند. بنابراین نمیتوان صرفاً با ساخت یک سازه زیرزمینی، مسئله ایمنی شهر را حلشده تلقی کرد.
از نگاه حناچی، مترو در چنین شرایطی همچنان یک ظرفیت مهم است، اما نه به این معنا که تمام ایستگاهها به پناهگاه تبدیل شوند. اگر ایستگاهی هدف مستقیم حمله نباشد، میتواند در برابر موج انفجار و ترکش فضای امنتری نسبت به سطح شهر ایجاد کند. وی بخش مهمتری از موضوع را به ساختار خود شهر مربوط میداند. به گفته حناچی، تراکم جمعیت، واحدهای مسکونی و خانوار در یک محدوده، در زمان حمله یا سایر بحرانها میتواند به افزایش تلفات منجر شود. نمونههایی مانند بمباران میدان رسالت، از نگاه او نشان میدهد که تمرکز جمعیتی چگونه میتواند آسیبپذیری را افزایش دهد.
در مقابل، مترو میتواند امکان توسعه شهر در پهنهای گستردهتر را فراهم کند. حناچی با اشاره به تجربه شهرهای بزرگ جهان توضیح داد که در بسیاری از کشورها، توسعه مترو همزمان با توسعه شهرکها و مناطق پیرامونی انجام میشود؛ بهگونهای که جمعیت از هسته مرکزی فاصله میگیرد اما همچنان از طریق حملونقل عمومی به مرکز شهر دسترسی دارد.
به اعتقاد وی، این الگو فقط یک سیاست حملونقلی نیست؛ نوعی سیاست تابآوری شهری است. اگر شهروند بتواند با هزینه کمتر و کیفیت زندگی مناسبتر در مناطق پیرامونی زندگی کند و از طریق مترو به مرکز شهر دسترسی داشته باشد، تمرکز جمعیتی در هسته اصلی کاهش پیدا میکند.
حناچی در همین چارچوب به وضعیت متروی تهران نیز اشاره کرد و گفت این شبکه از نظر تعداد ایستگاه و طول خطوط، در رتبه شانزدهم جهان قرار دارد، اما کمبود حدود یکسوم ناوگان مانع استفاده کامل از ظرفیت آن شده است. به گفته وی، در صورت تأمین این کمبود، سهم مترو در جابهجایی شهروندان میتواند به شکل قابل توجهی افزایش یابد. وی در بخش دیگری از این گفتوگو بر تغییر مداوم ماهیت تهدیدها تأکید کرد. حناچی با مرور تجربه جنگ هشتساله توضیح داد که پناهگاهها نیز همزمان با تغییر سلاحها و شیوه حمله تغییر کردند؛ از کیسههای خاک و سازههای ساده تا سازههای بتنی مقاومتر. به گفته او، بنابراین نمیتوان استانداردهای چند دهه قبل را بدون بازنگری برای شرایط امروز به کار گرفت.
از نظر حناچی، این موضوع فقط به مترو مربوط نیست. وی پیشنهاد کرد تمام پروژههای عمرانی پیش از اجرا به این سؤال پاسخ دهند که اگر بحران رخ داد، این پروژه چگونه باید به فعالیت خود ادامه دهد؟ به گفته وی، همین نگاه در برخی زیرساختها نیز نتیجه داده است؛ به عنوان نمونه، برخی ساختمانها و تأسیسات مهم با پیشبینی سناریوی حمله و آسیب طراحی شدهاند تا پس از حادثه بتوانند در کوتاهترین زمان به مدار فعالیت بازگردند.
حناچی در نهایت بر نقش آموزش و برنامهریزی تأکید کرد. از نگاه وی، حتی اگر فناوری نتواند نقطهای را در برابر اصابت مستقیم مصون کند، میتوان با مشخص کردن محل پناه گرفتن مردم، آموزش شهروندان و برنامهریزی محلهای، آسیبپذیری شهر را کاهش داد. وی معتقد است هر شهروند باید از قبل بداند در زمان حمله یا زلزله به کجا مراجعه کند و این موضوع نباید به لحظه وقوع بحران موکول شود. به این ترتیب، مترو میتواند یکی از اجزای یک شبکه گستردهتر از فضاهای امن شهری باشد؛ شبکهای که در کنار ساختمانها، زیرزمینها و سایر فضاهای قابل استفاده، تابآوری شهر را افزایش میدهد.
حناچی همچنین نسبت به تغییرات بیضابطه در ساختار شهر پس از جنگ هشدار داد. وی معتقد است نباید به بهانه بازسازی یک نقطه آسیبدیده، کل برنامه شهر دستخوش تغییر شود و تراکم جمعیت و فعالیت در نقاط خاص افزایش یابد. به گفته او، چنین اقدامی در بلندمدت میتواند همان آسیبپذیری را که قرار است کاهش دهد، دوباره تولید کند.
دیدگاهتان را بنویسید