پنجدرصد اختلاف در تعدیل، پیمانکاران را به کمیته نظام فنی و اجرایی کشاند
علی باقریپور، مدیرعامل شرکت ابربنای سنگسر، از موانع صنعتیشدن ساختوساز گفت؛ از نیروی کار و سرمایه تا تورم، مقررات و زنجیره تأمین
نبض نیوز: صنعتیسازی ساختمان در ایران هنوز به یک الگوی کامل و فراگیر تبدیل نشده است؛ بخشی از سازهها صنعتی اجرا میشوند، برخی اجزای ساختمان بهصورت کارخانهای تولید میشوند و در بخشهایی هنوز روشهای سنتی غالب است. با این حال، به اعتقاد علی باقریپور، مدیرعامل شرکت ابربنای سنگسر، ادامه این وضعیت چندان ممکن نیست. افزایش هزینه نیروی کار، دشواری تأمین نیروی متخصص و نیاز به افزایش سرعت ساخت، صنعت ساختمان را ناگزیر به سمت صنعتیشدن خواهد برد؛ هرچند زیرساختهای این گذار هنوز در کشور فراهم نشده است.
به گزارش نبض نیوز به نقل از روابط عمومی انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان؛ باقریپور در یکی از نشستهای تخصصی ساختمان فردا در جریان بیستوششمین نمایشگاه بینالمللی صنعت ساختمان تهران، صنعتیسازی را به معنای تولید اجزای ساختمان در کارخانه، انتقال آنها به محل پروژه و نصب در سایت تعریف کرد. از نظر وی، بخشهایی از ساختوساز کشور در سالهای اخیر به این سمت حرکت کردهاند، اما هنوز نمیتوان از صنعتیسازی کامل سخن گفت.
وی با اشاره به اجرای سازههایی مانند سازههای بتنی و قالبهای تونلی گفت این روشها سرعت ساخت را افزایش دادهاند، اما حتی این پروژهها نیز همه زنجیره ساخت را صنعتی نکردهاند. در بسیاری از پروژهها نهایتاً بخشی از فرآیند، برای مثال سازه، به شکل صنعتی انجام میشود و سایر اجزا همچنان با روشهای سنتی ساخته میشوند.
چرا صنعتیسازی در ایران فراگیر نشده است؟
باقریپور چند مانع اصلی را در مسیر صنعتیسازی ساختمان برشمرد. نخست، ارزانتر بودن نیروی کار سنتی در مقایسه با هزینههای سرمایهگذاری و راهاندازی سیستمهای صنعتی بوده است. به اعتقاد وی، تا زمانی که استفاده از نیروی کار سنتی از نظر اقتصادی برای سازنده توجیه داشته باشد، انگیزه کافی برای سرمایهگذاری سنگین در تجهیزات و خطوط صنعتی ایجاد نمیشود.
فرهنگ ساختوساز سنتی نیز مانع دیگری است. به گفته وی، اعتماد بازار به روشهای آشنا و مقاومت در برابر روشهای جدید، سرعت پذیرش صنعتیسازی را کاهش داده است. در کنار این عوامل، هزینه اولیه بالاتر روشهای صنعتی و مشکلات حملونقل نیز مطرح است. تولید کارخانهای زمانی میتواند اقتصادی باشد که فاصله کارخانه تا پروژه، شرایط دسترسی و مقیاس پروژه با این مدل سازگار باشد؛ موضوعی که در شهرهای پرتراکم یا مناطق دورافتاده میتواند هزینهها را افزایش دهد.
از سوی دیگر، تنوع بالای نقشه و طراحی در پروژههای ساختمانی ایران نیز با تولید انبوه و استانداردشده سازگار نیست. صنعتیسازی به میزان مشخصی از استانداردسازی نیاز دارد، در حالی که بخش قابلتوجهی از پروژههای ساختمانی کشور با الگوهای متفاوت طراحی و اجرا میشوند.
با این حال، باقریپور معتقد است بخشی از این موانع در حال تغییر است. افزایش هزینه زندگی و دستمزد نیروی کار باعث شده مزیت گذشته نیروی کار ارزان بهتدریج کاهش پیدا کند. وی میگوید آینده ساختوساز ناگزیر به سمت صنعتیشدن خواهد رفت، اما برای این تغییر، کشور به نیروی متخصص و تکنسینهای ماهر نیاز دارد؛ نیرویی که هنوز به اندازه کافی تربیت نشده است.
«تورم»، بزرگترین دشمن سرمایهگذاری صنعتی
یکی از مهمترین بخشهای صحبتهای باقریپور به «اقتصاد صنعتیسازی» مربوط بود. وی معتقد است حتی اگر سرعت بالاتر و کاهش پرت مصالح بتواند بخشی از هزینه بیشتر ساخت صنعتی را جبران کند، یک مانع بزرگتر همچنان وجود دارد: «ناتوانی در پیشبینی هزینهها». وی «تورم» را یکی از اساسیترین مشکلات سرمایهگذاری در صنعتیسازی دانست و گفت سازنده زمانی که نتواند هزینههای پروژه را پیشبینی کند، نمیتواند برای سرمایهگذاری بلندمدت در تجهیزات و فناوری تصمیم بگیرد.
به گفته باقریپور، سرعت ساخت صنعتی بالاست، اما این سرمایهگذاری به بازگشت سرمایه نیاز دارد و در شرایط رکود بازار مسکن، متقاضی کافی برای بازگرداندن این سرمایه وجود ندارد. بنابراین، مشکل اصلی این است که سازنده نمیتواند آینده هزینهها و زمان بازگشت سرمایه را با اطمینان محاسبه کند. وی در این زمینه نقش دولت را بیشتر در تسهیلگری میداند تا مداخله مستقیم. به اعتقاد او، دولت باید شرایطی ایجاد کند که بخش خصوصی بتواند با افق روشنتری سرمایهگذاری کند.
باقریپور برای توضیح نقش سرمایه خصوصی از دو مفهوم «پول باهوش» و «پول خرفت» استفاده کرد. از نظر وی، سرمایهای که در اختیار سرمایهگذار یا حتی خانواری است که پسانداز اندکی دارد، زمانی وارد صنعتیسازی میشود که این بخش بتواند ارزش اقتصادی واقعی خلق کند. بنابراین اگر صنعتیسازی بتواند بازده اقتصادی قابلقبولی ایجاد کند، سرمایه به سمت آن حرکت خواهد کرد.
صنعتیسازی؛ از اجزای ساختمان تا زنجیره تأمین
باقریپور معتقد است برای صنعتیشدن لازم نیست همه ساختمان یکباره از کارخانه بیرون بیاید. میتوان این فرآیند را از اجزای مختلف ساختمان آغاز کرد. وی به نما و دیوارها اشاره کرد و گفت بخشی از اجزای ساختمان همین حالا نیز ظرفیت صنعتیشدن دارند. برای مثال، تغییر تدریجی نماهای سنتی به نماهای خشک نشان میدهد که بازار میتواند روشهای جدید را بپذیرد؛ به شرط آنکه سرعت، کیفیت یا هزینه، مزیت قابللمسی ایجاد کند.
از نگاه وی، عایقکاری ساختمان نیز میتواند یکی از همین نقاط شروع باشد. الزامهای مرتبط با مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان، امکان حرکت به سمت دیوارها و اجزای صنعتی را افزایش میدهد؛ اجزایی که میتوانند همزمان مسئله عایقکاری، سرعت اجرا و کاهش هزینههای ناشی از اجرای سنتی را هدف قرار دهند.
باقریپور تأکید کرد صنعتیسازی قرار نیست یکشبه اتفاق بیفتد و باید اجزای مختلف زنجیره ساخت، مرحلهبهمرحله صنعتی شوند. اما تحقق این تغییر به اراده مشترک دولت، طراح، سازنده و سایر بازیگران صنعت نیاز دارد.
به گفته مدیرعامل شرکت ابربنای سنگسر، ایران از نظر توان فنی و فناوری لزوماً با خلأ جدی مواجه نیست؛ مشکل مهمتر در سطح اجرا و نیروی انسانی متخصص است. وی میان مهندس و تکنسین تفاوت قائل شد و گفت در بخش مهندسی و دانش فنی، ظرفیتهایی در کشور وجود دارد، اما برای اجرای صنعتی ساختمان به تکنسینهایی نیاز است که با فرآیندهای جدید ساخت کار کنند.
باقریپور معتقد است تا زمانی که بازار کار همچنان به سمت روشهای سنتی متمایل باشد، این نیرو نیز به اندازه کافی شکل نخواهد گرفت. از همین رو، دولت و نهادهای بالادستی باید در کنار بخش خصوصی برای تغییر فرهنگ ساختوساز و آموزش نیروی متخصص نقش ایفا کنند.
وی تجربه تغییر مصالح و روشهای ساخت را مثال زد؛ زمانی که استفاده از مصالحی مانند یونولیت بهجای روشهای قدیمی با مقاومت بازار مواجه بود، اما بهتدریج با تغییر فرهنگ ساخت، این روشها نیز جای خود را پیدا کردند.
باقریپور در پاسخ به پرسشی درباره ساختمانهای معمول شهری و امکان صنعتیکردن اجزای غیرسازهای آنها، بر یک نکته تأکید کرد: صنعتیسازی باید به زنجیره تأمین ساختمان نفوذ کند. به گفته وی، امروز در بسیاری از ساختمانهای معمول شهری هنوز بخشی از کارها به شکل سنتی انجام میشود؛ از اجرای نما گرفته تا برخی عملیات تکمیلی، در حالی که بسیاری از این اجزا میتوانند بهصورت صنعتی تولید و در محل پروژه نصب شوند.
وی تأکید کرد که برای این تغییر، صرفاً داشتن فناوری کافی نیست و باید حلقههای مختلف زنجیره تأمین در کنار یکدیگر شکل بگیرند؛ از طراح و تولیدکننده تا سازنده و نیروی اجرایی.
تجربه ۴۰ ساله؛ اول اجرا، بعد آسیبشناسی
بخش دیگری از صحبتهای باقریپور به تجربه چهار دهه فعالیت حرفهای او در صنعت ساختمان مربوط بود. وی یکی از مشکلات مهم این سالها را تغییرات مکرر مقررات و شیوهنامهها دانست و گفت سیاستگذاری در حوزه ساختوساز نباید بر پایه آزمون و خطای مداوم باشد. به اعتقاد وی، پیش از اجرای یک الگو باید پیامدها و ایرادات آن بررسی شود، اما در ایران در مواردی ابتدا یک روش اجرا شده و بعد آسیبهای آن مورد بررسی قرار گرفته است.
وی همچنین از کمتوجهی تاریخی به طراحی در پروژههای ساختمانی انتقاد کرد و گفت طراحی و استفاده از توان معماران باید از ابتدای پروژه جدی گرفته شود. از نظر او، بخشی از هزینههای ساخت در مرحله اجرا به دلیل ضعف در طراحی و مشخصات اولیه پروژه ایجاد میشود؛ در حالی که اگر طراحی دقیقتر و با حضور متخصصان انجام شود، میتوان بخشی از این هزینهها و دوبارهکاریها را پیش از ورود پروژه به مرحله اجرا کنترل کرد.
باقریپور در پایان درباره نقش رشتههای مختلف مهندسی ساختمان در صنعتیسازی گفت سازه همچنان اهمیت بالایی دارد، اما در یک ساختمان صنعتی، تأسیسات مکانیکی و برقی نقش بسیار پررنگتری پیدا میکنند. به گفته وی، در شیوه سنتی ساخت، بخشی از اجرای تأسیسات میتواند با اتکا به تجربه اجرایی پیش برود، اما در صنعتیسازی که اجزای ساختمان باید در کارخانه تولید و سپس در محل پروژه مونتاژ شوند، هماهنگی میان اجزای مختلف تأسیسات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از نگاه باقریپور، صنعتیسازی ساختمان در ایران بیش از آنکه به یک فناوری تازه نیاز داشته باشد، به تغییر در شیوه ساخت، زنجیره تأمین، نیروی انسانی، مقررات و مدل سرمایهگذاری نیاز دارد؛ مسیری که به اعتقاد وی دیر یا زود باید طی شود، زیرا افزایش هزینه نیروی کار و تغییر شرایط اقتصادی، ادامه ساختوساز سنتی را روزبهروز دشوارتر خواهد کرد.
دیدگاهتان را بنویسید