بازار اجاره در کشمکش قیمت و توان پرداخت
نبض نیوز: برق جهان به‌تدریج در حال تغییر مسیر است. انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه خورشیدی و بادی، طی سال‌های اخیر سهم بیشتری از تولید برق را به خود اختصاص داده‌اند و سیاست‌های بین‌المللی نیز توسعه انرژی‌های پاک و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی را دنبال می‌کنند. هدف هفتم توسعه پایدار سازمان ملل هم دسترسی همگانی به انرژی مقرون‌به‌صرفه، پایدار و پاک را تا سال ۲۰۳۰ دنبال می‌کند.
آمارها نیز از سرعت این تغییر حکایت دارند. سهم تجدیدپذیرها از مصرف جهانی برق در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۳۰ درصد رسید و در سال ۲۰۲۵ نیز رشد تولید برق از منابع تجدیدپذیر و هسته‌ای از کل افزایش تولید برق جهان بیشتر بود. با این حال، در گوشه دیگری از همین معادله، هنوز صدها میلیون نفر بدون دسترسی به برق زندگی می‌کنند. در واقع، مسیر گذار انرژی در همه نقاط جهان با یک سرعت پیش نمی‌رود و دسترسی به برق همچنان برای بخش بزرگی از جمعیت جهان یک چالش جدی است. در چنین شرایطی، اوپک بحث متفاوتی را پیش می‌کشد؛ اینکه آیا برای رساندن برق به جمعیت بزرگی که هنوز از شبکه برق دور هستند، می‌توان سوخت‌های فسیلی را به‌طور کامل از معادله کنار گذاشت؟
بیش از ۶۶۶ میلیون نفر در جهان هنوز به برق دسترسی ندارند؛ جمعیتی که اگر یک کشور بودند، بعد از هند و چین سومین کشور پرجمعیت دنیا محسوب می‌شدند. تنها چهار سال تا پایان مهلت تعیین‌شده برای دسترسی همگانی به برق باقی مانده و همین فاصله کوتاه، بحث درباره اینکه این جمعیت چگونه باید به شبکه برق برسند را جدی‌تر کرده است.
در بیشتر برنامه‌های بین‌المللی برای تحقق هدف هفتم توسعه پایدار، راه‌حل‌هایی مانند انرژی خورشیدی و بادی، توسعه شبکه، ذخیره‌سازی برق و تأمین مالی پروژه‌های انرژی پاک در مرکز توجه قرار دارند. با این حال، اوپک در این گزارش از زاویه دیگری به آن پرداخته است؛ در مناطقی که شبکه برق وجود ندارد، زیرساخت ضعیف است یا تأمین مالی پروژه‌های جدید دشوار است، کنار گذاشتن هیدروکربن‌ها ممکن است سرعت برق‌رسانی را کاهش دهد.
بخش بزرگی از جمعیت بدون برق نیز دقیقاً در چنین مناطقی زندگی می‌کنند. حدود ۸۴ درصد از این ۶۶۶ میلیون نفر در مناطق روستایی ساکن هستند؛ مناطقی که در بسیاری از موارد با درآمد پایین، زیرساخت محدود و حتی شرایط شکننده امنیتی روبه‌رو هستند. برای چنین مناطقی، ساخت یک شبکه جدید می‌تواند سال‌ها زمان و سرمایه قابل‌توجهی نیاز داشته باشد، در حالی که یک مولد دیزلی را می‌توان با سرعت بسیار بیشتری مستقر کرد.
اوپک توضیح می‌دهد، نفت امروز سهم بزرگی در تولید برق جهان ندارد و حدود ۳ درصد از برق دنیا با آن تولید می‌شود. با این حال، کاربرد آن در همه نقاط یکسان نیست. در جزایر و مناطق دورافتاده‌ای که اتصال به شبکه اصلی دشوار است، نیروگاه‌های نفت‌سوز همچنان بخشی از برق مورد نیاز را تأمین می‌کنند. قبرس، به‌عنوان یکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا، نمونه‌ای است که سهم نفت در تولید برق آن نسبتاً بالاست.
هزینه اولیه پایین‌تر و امکان راه‌اندازی سریع نیز عامل دیگری است که استفاده از مولدهای دیزلی را در برخی مناطق توجیه می‌کند. ساخت یک مینی‌گرید خورشیدی می‌تواند راه‌حل پایدارتری باشد، اما اجرای آن به سرمایه‌گذاری، تجهیزات و تأمین مالی نیاز دارد؛ منابعی که در بسیاری از کشورهای کم‌درآمد به اندازه کافی در دسترس نیست.
این موضوع فقط به کشورهای فقیر یا مناطق دورافتاده محدود نمی‌شود. دیزل سال‌هاست یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها برای برق اضطراری بیمارستان‌ها، فرودگاه‌ها، مراکز داده، مراکز عملیات اضطراری و سایر زیرساخت‌های حیاتی بوده است. در آمریکا حدود ۸۵ درصد مولدهای برق پشتیبان در ساختمان‌های تجاری و مراکز حیاتی با دیزل کار می‌کنند و برآورد دیگری سهم دیزل در جهان را بیش از ۶۰ درصد اعلام کرده است.
نمونه جالب آن بیمارستان عمومی وین، بزرگ‌ترین بیمارستان اتریش، است. در صورت قطع برق شبکه، مولدهای اضطراری دیزلی این مجموعه ظرف حدود ۱۵ ثانیه وارد مدار می‌شوند و می‌توانند برق کل بیمارستان را تا ۴۸ ساعت به‌صورت مستقل تأمین کنند. در صورت کاهش بار مصرفی، این زمان نیز قابل افزایش است.
اهمیت این بحث با رشد تقاضای برق بیشتر می‌شود. برآوردهای مطرح‌شده در این گزارش نشان می‌دهد مصرف برق جهان تا سال ۲۰۵۰ می‌تواند حدود ۸۵ درصد افزایش پیدا کند. نفت که در دهه ۱۹۹۰ نزدیک به ۱۰ درصد از تولید برق جهان را به خود اختصاص می‌داد، امروز سهم بسیار کوچک‌تری دارد، اما همچنان در بخش‌هایی که سرعت، قابلیت حمل سوخت و دسترسی مستقل از شبکه اهمیت دارد، حذف‌شدنی نیست.
البته این استدلال به معنای جایگزین شدن نفت با انرژی‌های تجدیدپذیر نیست. بحث اصلی بر سر این است که در مسیر رساندن برق به صدها میلیون نفر، یک نسخه واحد برای همه مناطق وجود ندارد. جایی ممکن است پنل خورشیدی بهترین گزینه باشد و جایی دیگر، یک مولد دیزلی بتواند سال‌ها پیش از رسیدن شبکه یا زیرساخت پایدار، برق مورد نیاز را تأمین کند.
با نزدیک شدن به سال ۲۰۳۰، چالش اصلی جهان فقط محدود به تولید برق بیشتر نمی‌شود؛ رساندن برق به کسانی است که هنوز بیرون از شبکه مانده‌اند. در این رقابت، سرعت اجرا، هزینه، دسترسی به سوخت و قابلیت اطمینان هم به اندازه نوع فناوری اهمیت پیدا می‌کند. همین‌جا است که نفت، با وجود کاهش سهمش در ترکیب تولید برق جهان، هنوز از معادله کنار نرفته است.
دیدگاهتان را بنویسید